ก่อนหน้านี้ผมเอาค่าเฉลี่ยการขึ้นเงินเดือนและจ่ายโบนัสประจำปี 2569-70 มาวิเคราะห์ให้ดูไปแล้วว่าเป็นยังไง วันนี้ผมก็ขอเอาเรื่องของการจัดสรรงบประมาณการจ่ายโบนัสมาเล่าสู่กันฟังจะได้เป็นไอเดียสำหรับคนที่ทำงานด้าน Com & Ben เพื่อนำไปปรับใช้ดูนะครับ
การที่บริษัทจะจ่ายโบนัสเท่าไหร่นั้นโดยทั่วไปก็ต้องได้รับอนุมัติจากคณะกรรมการบริษัทหรือเรียกย่อ
ๆ ว่าบอร์ด
ผมสมมุติว่าในปีนี้บอร์ดอนุมัติให้จ่ายโบนัสกับพนักงานเฉลี่ย
2
เดือน ก็แปลว่าบริษัทต้องควบคุมงบประมาณไม่ให้เกินกว่าที่บอร์ดอนุมัติ
ยกตัวอย่างเช่นบริษัทมีเงินเดือนของพนักงานรวมทั้งบริษัทคือ
1,000,000
บาท ก็ต้องจ่ายโบนัสไม่ให้เกิน 2,000,000 บาท
ผมเคยพูดไปแล้วก่อนหน้านี้ว่าหน้าที่ในการควบคุมงบประมาณการขึ้นเงินเดือนประจำปีควรจะต้องเป็นหน้าที่ของผู้จัดการฝ่ายทุกคน
ไม่ใช่โบ้ยให้ผู้จัดการฝ่ายบุคคลเป็นคนควบคุมแต่เพียงผู้เดียว
นั่นคือบริษัทจะต้องให้แต่ละฝ่ายมีการประเมินผลการปฏิบัติงานและแจกงบประมาณการขึ้นเงินเดือนไปให้ด้วย
หมายถึงหัวหน้าจะต้องทำหน้าที่ทั้งประเมินผลงานของลูกน้องและต้องขึ้นเงินเดือนให้กับลูกน้องตามผลงานโดยไม่ให้เกินงบประมาณที่ได้รับนะครับ
ในกรณีการจ่ายโบนัสก็เช่นเดียวกัน
ผมยกตัวอย่างเช่น
ฝ่ายผลิตมีเงินเดือนของพนักงานในฝ่ายผลิตรวมทั้งสิ้น 100,000 บาท
ก็ต้องแจกงบประมาณการจ่ายโบนัสให้ฝ่ายผลิตไปตามค่าเฉลี่ยที่บอร์ดอนุมัติคือ
200,000
บาท (เฉลี่ยโบนัส 2 เดือน)
เมื่อได้รับงบประมาณการจ่ายโบนัสไปแล้ว
ฝ่ายผลิตก็จะมีหลักในการจ่ายโบนัสตามผลงานอยู่ 2 วิธีหลัก ๆ คือ
1.
จ่ายโบนัสในอัตราตายตัวตามผลการประเมิน : สมมุติบริษัทแบ่งระดับการประเมินออกเป็น
5 เกรดคือ A B C D E ก็กำหนดการจ่ายโบนัสตามผลงานได้ดังนี้
A=4 เดือน
B=3 เดือน C=2 เดือน D=1 เดือน E=0 เดือน (ไม่ได้โบนัส)
ข้อดีของวิธีนี้
: มีการจ่ายโบนัสแบบชัดเจนตายตัว
เข้าใจง่าย
ข้อเสียของวิธีนี้
: ความต่างของการได้รับโบนัสระหว่างเกรด
C และ B = 50% ในขณะที่ความต่างของการได้รับโบนัสระหว่างเกรด
B และ A = 33.33% ถ้ามองในแง่ของแรงจูงใจจะทำให้คนที่ปฏิบัติงานในเกรด
C อยากจะพัฒนาตัวเองให้มีผลงานดีขึ้นไปในเกรด B เพราะจะได้รับผลตอบแทนสูงขึ้น 50%
ในขณะที่คนที่มีผลงานในเกรด
B จะมีแรงจูงใจลดลงที่จะพัฒนาตัวเองให้มีผลงานในเกรด A เพราะมีความต่างกันลดลงเหลือ 33.33%
2.
จ่ายโบนัสในอัตรายืดหยุ่นตามผลการประเมิน : จะกำหนดอัตราการจ่ายโบนัสดังนี้
A=3.5-4 เดือน B=2.5-3 เดือน C=1.5-2 เดือน
D=0.5-1 เดือน E=0 เดือน (ไม่ได้โบนัส)
ข้อดีของวิธีนี้
: หัวหน้าจะมีช่วงให้ขยับการจ่ายโบนัสได้ตามที่เห็นสมควรแทนที่จะเป็นอัตราตายตัวเหมือนวิธีแรก
ซึ่งจะสามารถปรับแต่งเอางบประมาณส่วนที่เหลือจากคนที่ผลงานด้อยกว่าไปโปะให้กับคนที่ผลงานที่ดีกว่า
ข้อเสียของวิธีนี้
: ถ้าหัวหน้าไม่หาช่วงห่างของแรงจูงใจที่เหมาะสมระหว่างเกรด
ก็จะทำให้เปอร์เซ็นต์การจ่ายโบนัสในแต่ละเกรดใกล้กันเกินไปจนอาจทำให้ตัวพนักงานไม่เกิดแรงจูงใจที่จะพัฒนาตัวเอง
ถ้าจะถามว่าแล้วควรจะใช้วิธีไหนดี
?
ก็ตอบได้ว่านานาจิตตังครับ
แต่ละวิธีก็มีข้อดี-ข้อด้อยของมันเองตามที่ผมบอกไปแล้ว
อันนี้คงต้องแล้วแต่ข้อเท็จจริงของแต่ละบริษัทว่าจะมีนโยบายยังไงในเรื่องนี้, ผู้บริหารแต่ละฝ่ายมีความเข้าใจในเรื่องการสร้างแรงจูงใจมากน้อยแค่ไหน,
HR สามารถอธิบายเรื่องเหล่านี้ให้ผู้บริหารเข้าใจตรงกันแล้วมากำหนดวิธีการแบบไหนดีถึงจะเหมาะกับบริษัทของเรามากที่สุด
ฯลฯ
คงต้องนำทั้งสองแนวทางข้างต้นไปทดลองใส่ตัวเลขเงินเดือนจริงของแต่ละฝ่ายแต่ละแผนกแล้วทำเป็น
Simulator
ลองปรับเปลี่ยนจำนวนเดือนในแต่ละเกรดดูกันเอาเองแล้วดูว่ารูปแบบไหนจะเหมาะกับเราที่สุดเหมือนกับการตัดสูทให้เข้ากับตัวเอง
เพราะแต่ละบริษัทก็จะมีบริบทและวิธีปฏิบัติที่ต่างกันไปผมคงได้แต่ให้ไอเดียเพื่อให้นำไปหาวิธีที่เหมาะกับบริษัทของท่านเท่านั้นแหละครับ



